ถ้าคุณเคยเจอสารเคมีจับตัวเป็นก้อน เมล็ดพันธุ์ขึ้นรา เลนส์กล้องเป็นฝ้า หรือชิ้นงานเรซินมีฟองอากาศ ต้นเหตุส่วนใหญ่มาจากคำเดียวคือ “ความชื้น” โถดูดความชื้นสุญญากาศ (Vacuum Desiccator บางคนเรียกเดสิกเคเตอร์สุญญากาศ) คือภาชนะปิดสนิทที่ใช้ปั๊มดูดอากาศออกจากภายใน เพื่อให้ของที่เก็บอยู่พ้นจากทั้งความชื้นและออกซิเจนในคราวเดียว บทความนี้จะพาคนที่ยังไม่เคยใช้งาน ทั้งผู้ประกอบการรายย่อย นักศึกษา และคนทำงานอดิเรก มาทำความรู้จักตั้งแต่หลักการง่าย ๆ ความต่างจากโถดูดความชื้นธรรมดาและตู้กันชื้น งานที่เหมาะจะใช้ โถพลาสติก PC ซีรีส์ XU-PC ทั้ง 4 ขนาด ปั๊มสุญญากาศไร้น้ำมัน GM-01A และคำถามที่มักถูกถามก่อนซื้อ

โถดูดความชื้นสุญญากาศคืออะไร ทำงานอย่างไร
ลองนึกภาพโถใสที่มีฝาทรงโดมครอบบนฐาน ระหว่างฝากับฐานมีโอริงซิลิโคนวางในร่องเอียงรอบปากฐานทำหน้าที่เป็นซีล ด้านข้างโถมีวาล์วเข็มสำหรับต่อสายไปปั๊มสุญญากาศ เมื่อเปิดปั๊ม อากาศในโถถูกดูดออก ความดันบรรยากาศภายนอกจะกดฝาให้แนบสนิทเองโดยไม่ต้องมีตัวล็อก เกจบนฝาแสดงระดับสุญญากาศตลอดเวลา พอเข็มถึงระดับที่ต้องการก็ปิดวาล์ว ปิดปั๊ม ถอดสายออกได้ โถจะคงสุญญากาศไว้เองเป็นเวลานาน
นานแค่ไหน ข้อมูลจากผู้ผลิตระบุว่าหลังดูดสุญญากาศแล้ว ภายใน 31 วัน ระดับสุญญากาศเปลี่ยนแปลงน้อยกว่า 6% ซึ่งเป็นตัวเลขภายใต้เงื่อนไขทดสอบของผู้ผลิต การใช้จริงขึ้นกับความสะอาดของโอริง ชนิดตัวอย่าง และการปิดวาล์วให้สนิท

ส่วนประกอบหลักของโถซีรีส์ XU-PC มีดังนี้
- ฝาโดมและตัวโถ พอลิคาร์บอเนต (PC) ใส ผนังหนาประมาณ 4 มม. มองเห็นของด้านในได้รอบด้าน
- โอริงซิลิโคน ทนออกซิเดชัน ใช้งานนานซีลยังแน่น
- เกจวัดสุญญากาศบนฝา ไส้เกจเติมกลีเซอรีน อ่านค่าได้ตลอด ช่วยไม่ให้ดูดสูงหรือต่ำเกินไป
- วาล์วเข็มแกนโลหะ 2 ตัว ตัวบนใช้เติมก๊าซเฉื่อยและปล่อยสุญญากาศก่อนเปิดฝา ตัวข้างใช้ต่อปั๊มและปรับอัตราดูด
- ข้อต่อสวมเร็วหมุนได้ 360° ใช้กับสาย PU แข็ง มีระบบล็อกย้อนกลับ ล็อกแล้วดึงสายไม่หลุด
- แผ่นรอง PP เจาะรู วางบนบ่าในโถ ถอดล้างได้ ใต้แผ่นวางสารดูดความชื้นเพิ่มได้
- สายดูดอากาศ สาย PU แข็ง ขนาดนอก 8 มม. ใน 5 มม. ให้มาในชุด

โถดูดความชื้นสุญญากาศ ต่างจากโถดูดความชื้นธรรมดาและตู้กันชื้นอย่างไร
ทั้งสามอย่างมีเป้าหมายเดียวกันคือกันความชื้น แต่หลักการต่างกัน ขอเปรียบเทียบในเชิงหลักการทั่วไปให้เห็นภาพ
โถดูดความชื้นแบบไม่ดูดสุญญากาศ อาศัยสารดูดความชื้นอย่างซิลิกาเจลที่ก้นโถดึงความชื้นออกจากอากาศภายในเพียงอย่างเดียว อากาศและออกซิเจนยังอยู่ในโถเต็มปริมาตร สารดูดความชื้นค่อย ๆ อิ่มตัวและต้องอบใหม่เป็นระยะ ตัวอย่างที่เปียกจึงแห้งช้า และไล่ฟองอากาศจากของเหลวข้นไม่ได้
ตู้กันชื้นไฟฟ้า ใช้ไฟฟ้าคุมความชื้นสัมพัทธ์ในตู้ให้คงที่ต่อเนื่อง เหมาะกับของจำนวนมากที่หยิบเข้าออกบ่อย แต่ต้องเสียบไฟตลอด ไฟดับหรือย้ายที่ก็ทำงานไม่ได้ และในตู้ยังมีออกซิเจนตามปกติ จึงไม่ช่วยเรื่องออกซิเดชันของสารที่ไวต่ออากาศ
โถดูดความชื้นสุญญากาศ เอาอากาศออกจากโถไปเลย ความชื้นและออกซิเจนที่มากับอากาศจึงหายไปด้วย ตัวอย่างที่เปียกแห้งเร็วขึ้น สารที่ไวต่อออกซิเจนเสื่อมช้าลง และยังเติมก๊าซเฉื่อยอย่างไนโตรเจนเข้าไปแทนที่ผ่านวาล์วด้านบนได้ เมื่อดูดเสร็จแล้วปิดวาล์วก็ไม่ต้องใช้ไฟฟ้าอีก ยกไปวางตรงไหนก็ได้ ข้อจำกัดคือต้องมีปั๊ม ต้องเรียนรู้ขั้นตอนเล็กน้อย และโถ PC มีสารเคมีบางกลุ่มที่ห้ามสัมผัส
ใครควรมี และใช้กับงานแบบไหน
- ห้องปฏิบัติการเคมีและชีวเคมี เก็บสารเคมีที่ดูดความชื้นง่าย (hygroscopic) ผงตัวอย่างที่ต้องชั่งให้แม่นยำ หรือทำให้ตัวอย่างที่ล้างแล้วแห้งก่อนวิเคราะห์
- ห้อง QC โรงงานอาหาร เครื่องสำอาง เคมีภัณฑ์ พักตัวอย่างให้แห้งและคงสภาพก่อนทดสอบ ไม่ให้ความชื้นในอากาศรบกวนผลชั่ง
- ผู้เก็บเมล็ดพันธุ์ สมุนไพร อาหารแห้ง เก็บเมล็ดพันธุ์หายาก สมุนไพรอบแห้ง วัตถุดิบแห้ง ลดปัญหาเชื้อราและกลิ่นหืน
- ช่างกล้องและผู้สะสมเลนส์ เก็บเลนส์และกล้องที่ไม่ได้ใช้บ่อย ลดโอกาสเกิดฝ้าและรา มองเห็นของด้านในได้ตลอด
- งานอิเล็กทรอนิกส์ เก็บชิ้นส่วนและแผงวงจรที่ไวต่อความชื้นระหว่างรอประกอบ
- งานอนุรักษ์โบราณวัตถุและของมีค่า เก็บวัตถุขนาดเล็กหรือเอกสารที่เสื่อมง่ายเมื่อเจอความชื้นและออกซิเจน เติมก๊าซเฉื่อยเพิ่มได้
- งานเรซินและซิลิโคนชิ้นเล็ก ไล่ฟองอากาศจากเรซินหรือซิลิโคนที่ผสมแล้วก่อนเทลงแม่พิมพ์
- สถานศึกษาและศูนย์วิจัย ใช้สอนหลักการสุญญากาศและการเก็บรักษาตัวอย่าง

ของบางอย่างไม่ได้ต้องการแค่ “แห้ง” แต่ต้องการ “ไม่โดนออกซิเจน” ด้วย เช่น โลหะที่เกิดสนิมง่าย หรืออาหารแห้งที่มีไขมัน การดูดอากาศออกแล้วปิดวาล์วเก็บไว้ตอบโจทย์ได้ทั้งสองข้อ

จุดเด่นของโถดูดความชื้นสุญญากาศ พลาสติก PC ซีรีส์ XU-PC
โถแก้วมีข้อดีเรื่องความทนสารเคมี แต่หนักและแตกง่ายกว่า โถพอลิคาร์บอเนตซีรีส์นี้จึงเน้นความสะดวกในการใช้งานประจำวันของห้องแล็บและร้านค้ารายย่อย
ผนังหนาประมาณ 4 มม. ใสรอบด้าน เห็นตัวอย่างและอ่านฉลากขวดได้โดยไม่ต้องเปิดฝา ลดจำนวนครั้งที่ต้องปล่อยสุญญากาศเพื่อเช็กของ และเบากว่าโถแก้วจึงยกย้ายสะดวก

วาล์วเข็ม 2 ตัว แยกหน้าที่ วาล์วด้านบนใช้เติมก๊าซเฉื่อย เช่น ไนโตรเจน เพื่อเก็บตัวอย่างในบรรยากาศก๊าซเฉื่อย ป้องกันออกซิเดชันหรือการสลายตัวขณะแห้ง และใช้ปล่อยสุญญากาศช้า ๆ ก่อนเปิดฝา วาล์วด้านข้างต่อกับปั๊ม ใช้ปรับระดับสุญญากาศและอัตราดูด ป้องกันโถเสียหายจากสุญญากาศสูงเกิน รุ่นทรงกลม XU-PC-400 วาล์วทั้ง 2 ตัวอยู่ด้านข้าง ไม่มีวาล์วบน

ข้อต่อสวมเร็ว หมุนได้ 360° เสียบสาย PU แข็งแล้วระบบล็อกย้อนกลับจะยึดสายไว้ กันอากาศรั่ว เวลาถอดกดปลอกปลดสีน้ำเงินให้สุดพร้อมดึงสาย ถ้ากดไม่สุดจะดึงไม่ออก สายที่ถอด-ใส่บ่อยจนปลายเป็นรอย ให้ตัดปลายที่ถูกฟันล็อกกัดออกก่อนใช้ซ้ำ
โถดูดความชื้นสุญญากาศ 4 ขนาด และวิธีเลือกให้เหมาะกับงาน
ซีรีส์ XU-PC มี 4 ขนาดตามเส้นผ่านศูนย์กลางภายใน ทุกขนาดให้ตัวโถ 1 ใบ แผ่นรอง PP 1 แผ่น และสายดูดอากาศ 1 เส้น (ชุดโถอย่างเดียวไม่รวมปั๊ม)

| รุ่น (รหัส) | เส้นผ่านศูนย์กลางภายใน | สูงช่องใส่ | สูงรวม | ฐานกว้าง | ขนาดนอกสูงสุด | แผ่นรอง PP | น้ำหนัก |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| XU-PC-150 (33358) | 157 มม. | 185 มม. | 280 มม. | 150 มม. | 164 มม. | Ø142 มม. รูใหญ่ 9 / รูเล็ก 6 มม. | 1.15 กก. |
| XU-PC-250 (33359) | 252 มม. | 265 มม. | 315 มม. | 206 มม. | 277 มม. | Ø230 มม. รู 12 มม. | 2.15 กก. |
| XU-PC-300 (33360) ทรงชามกว้าง ซีลสีแดง | 300 มม. | 331 มม. | 391 มม. | 245 มม. | 318.4 มม. | Ø272 มม. (ขนาดรูยืนยันกับฝ่ายขาย) | 2.8 กก. |
| XU-PC-400 (33361) ทรงกลม | 400 มม. | 400 มม. | 460 มม. | 200 มม. | 455 มม. | Ø300 มม. รู 8 มม. | 3.15 กก. |
“สูงช่องใส่” คือความสูงจากแผ่นรอง PP ถึงฝาโดม ส่วน “ขอบบนกว้าง” ของรุ่น 150 และ 250 อยู่ที่ 120 มม. โรงงานไม่ระบุค่านี้สำหรับรุ่น 300 และ 400

วิธีเลือกขนาด วัดภาชนะหรือตัวอย่างชิ้นที่กว้างและสูงที่สุด ความกว้างต้องเล็กกว่าเส้นผ่านศูนย์กลางภายใน ความสูงต้องเตี้ยกว่าความสูงช่องใส่ เผื่อระยะหยิบเข้าออกด้วย
- ขวดรีเอเจนต์ จานเพาะเชื้อ เลนส์ เมล็ดพันธุ์ในซองหรือขวดเล็ก → XU-PC-150 หรือ XU-PC-250
- บีกเกอร์ใบใหญ่ ของหลายชิ้นพร้อมกัน ตัวอย่างที่สูง → XU-PC-300 หรือ XU-PC-400
- ยังไม่มีปั๊ม → ชุดพร้อมปั๊ม GM-01A ต่อสายมาให้พร้อมใช้
- มีปั๊มอยู่แล้ว → เลือกเฉพาะโถ ใช้สายที่ให้มาต่อกับปั๊มเดิม (ข้อต่อรับสาย PU ขนาดนอก 8 มม.)
ปั๊มสุญญากาศไร้น้ำมัน GM-01A และชุดพร้อมปั๊ม
ปั๊มสุญญากาศไดอะแฟรมไร้น้ำมัน GM-01A (รหัส 33362) ออกแบบมาใช้คู่กับโถซีรีส์นี้ เป็นปั๊มดูดสุญญากาศ (แรงดันลบ) หัวปั๊ม 1 หัว มีเกจวัดแรงดันในตัว สวิตช์เปิด-ปิด และหูหิ้ว ตัวหนังสือบนปั๊มเป็นภาษาอังกฤษ (VACUUM PUMP / Power)
- อัตราดูด 15 ลิตร/นาที · สุญญากาศสูงสุด 0.092 MPa · แรงดันบวก 40 psi
- กำลังไฟ 36W · ไฟเข้า DC 12V · เสียงขณะทำงาน ≤58 dB
- ขนาด 240×150×235 มม. · น้ำหนักสุทธิ 2.8 กก.

ข้อดีของปั๊มไร้น้ำมันคือไม่ต้องเติมน้ำมัน ไม่มีไอน้ำมันย้อนเข้าโถ แต่ห้ามให้ของเหลวหรือไอสารเคมีถูกดูดเข้าปั๊ม ถ้าจะทำให้ของเปียกแห้ง ให้ดูดเป็นช่วงสั้น ๆ และต่อขวดดัก (trap) คั่นระหว่างโถกับปั๊ม และไม่ควรเดินปั๊มค้างเมื่อเกจถึงระดับแล้ว ให้ปิดวาล์วก่อนปิดปั๊ม
ชุดพร้อมปั๊มมีครบ 4 ขนาด ได้แก่ XU-PC-150 + GM-01A (รหัส 33363), XU-PC-250 + GM-01A (33364), XU-PC-300 + GM-01A (33365) และ XU-PC-400 + GM-01A (33366) แต่ละชุดมีโถ แผ่นรอง PP สายดูดอากาศ และปั๊ม 1 เครื่อง ต่อสายพร้อมใช้งาน
ขั้นตอนใช้งานโดยย่อ
- เสียบสาย PU แข็งเข้ารูข้อต่อสวมเร็วบนวาล์วด้านข้างช้า ๆ จนสุด ดึงเบา ๆ เช็กว่าล็อกแน่น ต่อปลายอีกด้านกับปั๊ม
- ใส่แผ่นรอง PP วางตัวอย่างหรือภาชนะบนแผ่น (เปิดฝาหรือปิดหลวม ๆ) ถ้าใช้สารดูดความชื้นวางไว้ใต้แผ่นรอง
- ตรวจโอริงอยู่ในร่องครบรอบ ไม่บิด ไม่มีฝุ่นติดขอบ วางฝาโดมให้ตรง
- ปิดวาล์วบน เปิดวาล์วข้าง เปิดปั๊ม ช่วงเริ่มดูดใช้มือกดฝาไว้ เมื่อเข็มเกจเริ่มขึ้นและฝาแนบแล้วจึงปล่อยมือ รอจนถึงระดับที่ต้องการ
- หมุนปิดวาล์วข้างเบา ๆ ให้แน่นพอ ไม่ต้องขันแรง ปิดปั๊ม ถอดสายได้ ตรวจเข็มเกจเป็นระยะ
- ถ้าต้องการเติมก๊าซเฉื่อย ต่อสายก๊าซที่วาล์วบน ค่อย ๆ เปิดจนเกจกลับสู่ระดับที่ต้องการ แล้วปิดวาล์ว
- นำตัวอย่างออก หมุนเปิดวาล์วช้า ๆ ปล่อยสุญญากาศ รอเข็มเกจกลับศูนย์แล้วจึงยกฝา อย่างัดฝาด้วยของแข็ง

ข้อควรระวัง การดูแลรักษา และปัญหาที่พบบ่อย
เรื่องสำคัญที่สุดของโถ PC คือ สารเคมีต้องห้าม ห้ามให้โถสัมผัสสารหรือไอระเหยของด่างแก่ เอสเทอร์ สารอะโรมาติก ฮาโลเจน และคีโตน เช่น อะซิโตน โทลูอีน คลอโรฟอร์ม เพราะทำลายพอลิคาร์บอเนต ทำให้โถขุ่น ร้าว และอาจแตกขณะดูดสุญญากาศ ถ้าจำเป็นให้ใส่สารกลุ่มนี้ในภาชนะปิดสนิทแยกต่างหาก

การล้างและการเก็บ ใช้น้ำสบู่อุ่นหรือน้ำยาล้างชนิดกลาง ล้างน้ำสะอาดให้หมดแล้วเช็ดหรือผึ่งแห้ง ห้ามใช้ตัวทำละลายอินทรีย์ น้ำยาด่างแก่ สารกัดกร่อน ฝอยขัด ผงขัด ห้ามนึ่งฆ่าเชื้อความดันสูง (autoclave) ห้ามให้ความร้อน ห้ามใช้เป็นภาชนะรับความดันบวก เก็บในที่แห้ง พ้นแดดจัดและความร้อน ไม่วางของหนักทับฝา ถ้าไม่ใช้นานให้ปล่อยสุญญากาศออกและวางฝาปิดหลวม ๆ ถนอมโอริง
ก่อนใช้ทุกครั้ง ตรวจโถ ฝา โอริง ห้ามใช้โถที่มีรอยร้าว รอยขีดข่วนลึก หรือขุ่นเป็นฝ้า โอริงเสื่อม ฉีก แข็ง ให้เปลี่ยน ภายในโถต้องสะอาดกันฝุ่นเข้าวาล์ว และหมุนปิดวาล์วเบา ๆ เสมอ ห้ามขันแน่นหรือขันบ่อยเกินไป
- สุญญากาศตกเร็ว รั่วที่โอริงหรือฝา วาล์วมีฝุ่น ข้อต่อสึก หรือตัวอย่างปล่อยไอระเหย → ทำความสะอาดขอบฐาน โอริง วาล์ว แล้วดูดซ้ำสังเกตอีกครั้ง
- โถขุ่น เป็นฝ้า ร้าว สัมผัสสารต้องห้ามหรือล้างด้วยตัวทำละลาย → หยุดใช้ทันที
- ปั๊มเสียงดังหรือไม่มีแรงดูด ไดอะแฟรมสึก ของเหลวเข้าปั๊ม สายหักงอ → ปิดปั๊ม ตรวจสายและขวดดัก ติดต่อฝ่ายบริการ ห้ามแกะปั๊มเอง
คำถามที่พบบ่อยก่อนซื้อโถดูดความชื้นสุญญากาศ
1. มีปั๊มอยู่แล้ว ซื้อโถอย่างเดียวได้ไหม
ได้ ชุดโถทุกขนาดมีสาย PU แข็งขนาดนอก 8 มม. ใน 5 มม. มาให้ ต่อกับปั๊มเดิมได้ถ้าปั๊มรับสายขนาดนี้ ส่วนคนที่ยังไม่มีปั๊ม แนะนำชุดพร้อมปั๊ม GM-01A ที่ต่อสายมาให้พร้อมใช้
2. ดูดแล้วต้องเสียบปั๊มค้างไว้ตลอดหรือไม่
ไม่ต้อง เมื่อเข็มเกจถึงระดับที่ต้องการ ให้ปิดวาล์วข้าง ปิดปั๊ม ถอดสายได้เลย โถคงสุญญากาศไว้เอง (ข้อมูลผู้ผลิต: ภายใน 31 วัน เปลี่ยนน้อยกว่า 6% ภายใต้เงื่อนไขทดสอบของผู้ผลิต) ระหว่างเก็บดูเกจเป็นระยะ ถ้าตกมากก็ดูดซ้ำได้
3. ใส่ซิลิกาเจลเพิ่มได้ไหม
ได้ พื้นที่ใต้แผ่นรอง PP ออกแบบมาให้วางสารดูดความชื้น เช่น ซิลิกาเจล ใช้ร่วมกับสุญญากาศช่วยดึงความชื้นที่หลงเหลือออกอีกชั้น เหมาะกับการเก็บระยะยาว
4. ใช้กับอะซิโตน ทินเนอร์ หรือตัวทำละลายได้ไหม
ไม่ได้ โถทำจากพอลิคาร์บอเนตซึ่งไม่ทนด่างแก่ เอสเทอร์ สารอะโรมาติก ฮาโลเจน และคีโตน ทั้งของเหลวและไอระเหย ถ้าจำเป็นให้ปิดสารกลุ่มนี้ในภาชนะปิดสนิทแยกต่างหาก และไม่ควรใช้โถนี้ทำให้ตัวอย่างที่ล้างด้วยสารกลุ่มนี้แห้ง
5. โถล้างได้ไหม นึ่งฆ่าเชื้อได้ไหม
ล้างได้ด้วยน้ำสบู่อุ่นหรือน้ำยาล้างชนิดกลาง แผ่นรอง PP ถอดล้างแยกได้ แต่ห้ามนึ่งฆ่าเชื้อความดันสูง ห้ามให้ความร้อน และห้ามใช้ฝอยขัดหรือผงขัดที่ทำให้ผิวเป็นรอย
6. ใช้ไล่ฟองเรซินหรือซิลิโคนได้ไหม
ได้สำหรับชิ้นงานขนาดเล็ก วางถ้วยผสมบนแผ่นรอง PP โดยเผื่อความสูงในถ้วยเพราะเรซินจะพองขึ้นขณะฟองลอยออก ควรมีขวดดักคั่นระหว่างโถกับปั๊มกันของเหลวหรือไอเข้าปั๊ม และเลือกโถให้ถ้วยเล็กกว่าเส้นผ่านศูนย์กลางภายในและเตี้ยกว่าความสูงช่องใส่
7. ดูดแล้วเข็มไม่ขึ้น หรือเปิดฝาไม่ออก ทำอย่างไร
ดูดไม่ขึ้นให้เช็กตามลำดับ โอริงเข้าร่องครบไม่มีฝุ่น ฝาวางตรง วาล์วบนปิดแล้ว สายล็อกแน่นและปลายไม่เป็นรอย ปั๊มทำงานปกติโดยลองปิดปลายสายด้วยนิ้ว ส่วนเปิดฝาไม่ออกแปลว่ายังมีสุญญากาศ ให้เปิดวาล์วช้า ๆ รอเข็มกลับศูนย์ก่อนยกฝา ห้ามงัด
8. ตัวหนังสือบนเกจและปั๊มเป็นภาษาอะไร ของในรูปให้มาด้วยไหม
ตัวหนังสือบนเกจและปั๊มเป็นภาษาอังกฤษ (VACUUM / MPa / VACUUM PUMP / Power) ภาชนะ ตัวอย่าง และของประกอบฉากในภาพ เช่น ถั่ว ขวด เลนส์ ไม่รวมในชุด สินค้านำเข้าตามออเดอร์ ควรยืนยันรหัสรุ่นให้ตรงกับขนาดที่ต้องการก่อนสั่งทุกครั้ง
ถ้าเห็นว่าโถดูดความชื้นสุญญากาศตอบโจทย์งานของคุณ สามารถดูรุ่นทั้งหมดและสั่งซื้อที่ 42okok.com และดาวน์โหลดคู่มือการใช้งานภาษาไทย 6 หน้าไปอ่านประกอบก่อนใช้งานจริง มีข้อสงสัยเรื่องการเลือกขนาดหรือการใช้งาน ติดต่อ ปัญญาเคมีภัณฑ์ LINE @PYCM โทร 02-114-7416 ต่อ 2


