คำว่า “กันระเบิด” ถูกใช้กันเกร่อในวงการเครื่องจักร จนหลายคนไม่แน่ใจว่ามันหมายถึงอะไรกันแน่ บทความนี้อธิบายแบบตรงไปตรงมาว่า เครื่องกวนระบบลม ปลอดภัยกว่ามอเตอร์ไฟฟ้าตรงไหน และมีข้อจำกัดอะไรที่ผู้ซื้อควรรู้ก่อน
ประกายไฟในโรงงานเคมีมาจากไหน
การจุดติดต้องการสามอย่างพร้อมกัน คือเชื้อเพลิง ออกซิเจน และแหล่งจุดติด ในโรงงานเคมีสองอย่างแรกมีอยู่แล้วโดยธรรมชาติ ไอระเหยของตัวทำละลายลอยอยู่เหนือผิวของเหลวและผสมกับอากาศได้เอง สิ่งที่เราควบคุมได้จริงจึงเหลือแค่ข้อสาม นั่นคือ แหล่งจุดติด
แหล่งจุดติดในไลน์ผสมมักมาจากสามจุด คือ (1) ประกายไฟจากแปรงถ่านและสวิตช์ในมอเตอร์ไฟฟ้า (2) ผิวมอเตอร์ที่ร้อนจนถึงอุณหภูมิจุดติดของไอสาร และ (3) ไฟฟ้าสถิตจากการไหลปั่นป่วนของของเหลว
ทำไมมอเตอร์ไฟฟ้าธรรมดาถึงเสี่ยง
มอเตอร์ไฟฟ้าทั่วไปไม่ได้ออกแบบให้ทำงานในบรรยากาศที่มีไอไวไฟ ทั้งการสปาร์กที่หน้าสัมผัส การอาร์กตอนสตาร์ต และความร้อนสะสมที่ตัวเรือน ล้วนเป็นแหล่งจุดติดได้ทั้งสิ้น ทางแก้แบบตรงไปตรงมาคือใช้มอเตอร์ที่ผ่านการรับรองสำหรับพื้นที่อันตราย ซึ่งราคาสูงกว่ามอเตอร์ปกติหลายเท่าและซ่อมยาก
ระบบลมตัดความเสี่ยงออกอย่างไร
เครื่องกวนระบบลมใช้ มอเตอร์ลมแบบใบพัด ที่แปลงแรงดันลมเป็นแรงบิดโดยตรง ไม่มีขดลวด ไม่มีแปรงถ่าน ไม่มีสวิตช์ไฟฟ้าที่ตัวเครื่อง จึงไม่มีแหล่งจุดติดจากไฟฟ้าเลย
ข้อดีข้อที่สองที่คนมักมองข้ามคือเรื่องความร้อน ลมที่ขยายตัวในมอเตอร์ลมจะ ดูดความร้อน ทำให้ตัวเครื่องเย็นลงระหว่างทำงาน ตรงข้ามกับมอเตอร์ไฟฟ้าที่ยิ่งเดินยิ่งร้อน นั่นแปลว่าเดินเครื่องต่อเนื่องได้นานโดยไม่ต้องพักเครื่อง
ข้อจำกัดที่ต้องรู้ ไม่ใช่ข้อดีล้วน ๆ
- กินลมมาก — เครื่องขนาด 3/4 HP ใช้ลมราว 500 ลิตร/นาที ที่ 0.6 MPa ต้องมีปั๊มลมและถังพักลมรองรับ
- เสียงดังกว่า — ลมที่ระบายออกมีเสียง ควรมีตัวเก็บเสียงและอยู่ในพื้นที่ที่ยอมรับได้
- ลมต้องแห้ง — ต้องมีชุดกรองลมและตัวดักน้ำ ไม่อย่างนั้นน้ำและสนิมจะทำให้มอเตอร์ลมสึกเร็ว
- ไม่มีใบรับรองเท่ากับปลอดภัยอัตโนมัติ — ระบบลมลดความเสี่ยงจากตัวเครื่อง แต่ยังต้องต่อสายดินและระบายอากาศตามมาตรฐาน ถ้างานของคุณต้องใช้เอกสารรับรองเฉพาะ ต้องระบุตั้งแต่ตอนสั่งซื้อ
ข้อดีแถมที่ทำให้หน้างานชอบ
เพราะแรงบิดและรอบของมอเตอร์ลมขึ้นกับปริมาณลมที่ปล่อยเข้า การปรับความเร็วจึงทำได้ด้วยการหมุนวาล์วเพียงอย่างเดียว ปรับได้ต่อเนื่องแบบไร้ขั้น โดยไม่ต้องซื้ออินเวอร์เตอร์เพิ่ม และเมื่อเจอโหลดหนักเกินไป มอเตอร์ลมจะแค่รอบตกลงเฉย ๆ ไม่ไหม้เหมือนมอเตอร์ไฟฟ้าที่ฝืนโหลด
ตัวอย่างเครื่องที่ใช้จริง
เครื่องกวนลมกันระเบิด รุ่น PAM-1000 เป็นตัวอย่างที่เห็นภาพชัด ใช้มอเตอร์ลม 3/4 HP แรงบิดสูงสุด 70 N.m แกนกวนยาว 900 มม. ใบกวน 250 มม. ติดตั้งบนโครงเหล็กมีล้อที่คร่อมถังตัน IBC 1000 ลิตร ได้พอดี พร้อมกระบอกลมยกแกนขึ้น-ลง 2 ต้น เหมาะกับงานกวนสี หมึกพิมพ์ กาว เรซิน และเคมีภัณฑ์ที่มีตัวทำละลาย
สรุป
ระบบลม “กันระเบิด” ในความหมายที่ถูกต้องคือ ตัวเครื่องไม่เป็นแหล่งจุดติด ซึ่งเป็นเหตุผลที่โรงงานเคมีเลือกใช้ในพื้นที่เสี่ยง แต่ความปลอดภัยโดยรวมยังต้องมาจากการออกแบบพื้นที่ ระบบระบายอากาศ และการต่อสายดินร่วมด้วยเสมอ
ดูสเปกเครื่องเต็ม ๆ ได้ที่ เครื่องกวนลมกันระเบิด PAM-1000 และสรุปสินค้าที่ blog.42okok.com สอบถาม LINE @PYCM