สารเคมีตัวเดียวกัน เก็บคนละแบบ อายุการใช้งานต่างกันได้เป็นปี ห้องแล็บและโรงงานจำนวนมากเสียเงินซื้อสารใหม่ซ้ำ ๆ ไม่ใช่เพราะใช้หมด แต่เพราะสารเสื่อมก่อนเวลา ระเหยหาย ดูดความชื้นจับก้อน หรือโดนแสงจนสลายตัว ทั้งหมดนี้ป้องกันได้ด้วยหลักการเก็บสารง่าย ๆ ไม่กี่ข้อ และภาชนะที่ถูกต้อง
ศัตรูของสารเคมีมี 3 อย่าง: อากาศ ความชื้น และแสง
สารเคมีส่วนใหญ่เสื่อมจากสามปัจจัยนี้ ตัวทำละลายและกรดระเหยออกทางฝาที่ปิดไม่แน่น สารดูดความชื้นอย่างโซดาไฟหรือแคลเซียมคลอไรด์ดูดน้ำจากอากาศจนละลายเป็นแฉะ ส่วนสารไวแสงอย่างซิลเวอร์ไนเตรตหรือไอโอดีนสลายตัวเมื่อโดนแสงสว่างต่อเนื่อง การเลือกภาชนะจึงต้องตอบโจทย์ทั้งสามข้อพร้อมกัน คือปิดแน่นจริง ไม่ทำปฏิกิริยากับสาร และกันแสงได้เมื่อจำเป็น
ทำไมขวดปากเจียรฝ้าถึงเป็นมาตรฐานห้องแล็บ
ฝาเกลียวพลาสติกใช้ปะเก็นหรือแผ่นรองในฝาเป็นตัวซีล เมื่อโดนไอกรด ไอตัวทำละลายนาน ๆ ปะเก็นจะบวม กรอบ และรั่วโดยไม่รู้ตัว ขวดรีเอเจนต์แก้วแก้ปัญหานี้ด้วย จุกแก้วเจียรฝ้า ผิวแก้วเจียรละเอียดทั้งด้านในคอขวดและตัวจุก สวมกันแล้วแนบสนิทเป็นซีลแก้วต่อแก้ว ไม่มีชิ้นส่วนยางหรือพลาสติกให้เสื่อม ไอสารผ่านแทบไม่ได้ และแก้วไม่ทำปฏิกิริยากับสารเคมีเกือบทุกชนิด ทนได้ทั้งกรดแก่ ตัวทำละลายอินทรีย์ และความร้อน
เลือกขวดตามชนิดสาร
- สารชนิดผง เม็ด ก้อน → ขวดปากกว้าง ตักง่าย เทง่าย ล้างสะอาดถึงก้น
- ของเหลว สารละลาย ตัวทำละลาย → ขวดปากแคบ รินแม่น ระเหยช้า
- สารไวแสงทุกชนิด → ขวดสีชา (Amber) กรองแสง UV — จำง่าย ๆ ว่าขวดเดิมจากโรงงานเป็นสีชา ขวดแบ่งก็ต้องสีชา
- ด่างเข้มข้น (NaOH, KOH) → ข้อยกเว้นเดียว: อย่าเก็บในขวดจุกแก้วนาน ๆ เพราะด่างกัดผิวเจียรฝ้าจนจุกติดถาวร ให้ใช้ขวดฝา PE แทน
เทคนิคเก็บสารให้อยู่ได้นาน
- ติดฉลากทุกขวดทันทีที่แบ่งบรรจุ: ชื่อสาร ความเข้มข้น วันที่แบ่ง ผู้แบ่ง
- เติมสารแค่ 70-80% ของความจุขวด เผื่อพื้นที่ไอ ไม่ให้ดันจุกตอนอุณหภูมิสูงขึ้น
- ปิดจุกแล้วหมุนเบา ๆ ให้ผิวฝ้าแนบสนิท อย่ากระแทกจุกลงแรง ๆ
- สารไวแสงเก็บในขวดสีชา และวางในตู้ทึบอีกชั้น กันแสงสองระดับ
- อย่าสลับจุกข้ามขวด ผิวเจียรฝ้าของแต่ละขวดสึกเข้ารูปกันเป็นคู่ ๆ — ขวดเกรดดีจะมีตัวเลขความจุบนจุกช่วยกันหยิบสลับ
- ตรวจรอบขวดทุก 3-6 เดือน หาคราบสารรอบปากขวดซึ่งเป็นสัญญาณของการรั่วซึม
จัดชุดขวดสำหรับแล็บเปิดใหม่
แล็บขนาดเล็กเริ่มต้นได้ด้วยขวดราว 20-30 ใบ แบ่งเป็นปากแคบแก้วใส 125-500 มล. สำหรับสารละลายทั่วไปราวครึ่งหนึ่ง ปากแคบสีชา 125-500 มล. สำหรับสารไวแสงอีกหนึ่งในสี่ ที่เหลือเป็นปากกว้างทั้งใสและสีชาสำหรับสารผง บวกขวดใหญ่ 1000 มล. อีก 2-4 ใบไว้เก็บสต็อกตัวทำละลายหลัก ขวดรุ่นที่แนะนำในบทความนี้มีครบทั้ง 22 ตัวเลือก ปากกว้าง/ปากแคบ สีชา/แก้วใส 30-1000 มล. ราคาโรงงาน
ดูรูปและสเปคทุกรุ่นได้ที่ blog.42okok.com/post/97 หรือสั่งซื้อที่ 42okok.com สอบถาม LINE @PYCM โทร 02-1147416 ต่อ 2 ออกใบกำกับภาษีได้
